همایش بین­ المللی حقوق بشر و دین


تاریخ رویداد: 1386/02/26
مکان: قم- دانشگاه مفید
زمان: اردیبهشت 1386
 همایش بین­ المللی حقوق بشر و دین

گزارشي از چهارمين همايش بين المللي حقوق بشر دانشگاه مفيد

«حقوق بشر ودين»

چهارمین همایش از سلسله همایش های دو سالانه مرکز مطالعات حقوق بشر دانشگاه مفید با عنوان "حقوق بشر و دین" در تاریخ 26 و 27  اردیبهشت 1386 مصادف با 16 و 17 مه 2007 در دانشگاه مفید برگزار شد. .این همایش توسط مرکز مطالعات حقوق بشر دانشگاه مفید و در قالب طرح ملی ارتقای حقوق بشر و دسترسی بیشتر به عدالت طراحی و برگزار گردید. در این طرح ملی پنج ساله (2005-2009) که با همکاری برنامه عمران سازمان ملل متحد (UNDP) در ایران و هشت نهاد و سازمان دولتی و غیر دولتی از جمله مرکز مطالعات حقوق بشر دانشگاه مفید طراحی و اجرا می شود، ارتقای حقوق بشر در ایران و تحقق هر جه بیشتر عدالت در جامعه، دو هدف اصلی در نظر گرفته شده است.

علاوه بر مرکز مطالعات حقوق بشر دانشگاه مفید، مرکز مطالعات حقوق بشر دانشگاه تهران، کرسی حقوق بشر، صلح و دموکراسی دانشگاه شهید بهشتی، معاونت آموزش قوه قضائیه، کمیسیون حقوق بشر اسلامی، کانون وکلای دادگستری، انجمن صنفی روزنامه نگاران ایران و سازمان دفاع از قربانیان خشونت، مجریان اصلی این طرح می باشند و با موافقت آنان و وزارت امور خارجه، دانشگاه تهران مدیریت ملی طرح را به عهده گرفته است.

 

موضوع اصلی و محورهای همایش

 

از آنجا که برگزاری همایش های دو سالانه حقوق بشر یکی از برنامه های اساسی، مهم و مستمر مزکز مطالعات حقوق بشر دانشگاه مفید محسوب می شود، پس از برگزاری همایش سوم حقوق بشر با عنوان "هویت ها، تفاوت ها و حقوق بشر" در اردیبهشت 1384، اقدامات و مطالعات مقدماتی برای انتخاب موضوع همایش چهارم انجام گرفت که می توان به اهم آنها به قرار زیر اشاره کرد:

  1. بررسی نظر سنجی های صورت گرفته از میهمانان و شرکت گنندگان داخلی و خارجی همایش سوم؛
  2. اخذ نظرات کتبی اعضای هیئت علمی، پژوهشگران و سایر همکاران در دانشگاه مفید؛
  3. نظر خواهی از ده ها اندیشمند، استاد و پژوهشگر خارجی و داخلی از طریق ایمیل و گاه به شکل حضوری؛
  4. تشکیل جلسه با اعضای هیئت علمی و پژوهشگران دانشگاه مفید؛
  5. سامان دهی نظر سنجی های فوق و مرتب کردن آنها به شکل داده های آماری؛
  6. بررسی اوضاع و شرایط داخلی و بین المللی؛
  7. مشخص کردن معیارهای اصلی برای انتخاب موضوع؛
  8. برگزاری جلسات متعدد شورای مشاوران علمی مرکز؛

 شورای مشاوران علمی مرکز پس از بحث وتبادل نظر فراوان و بررسی موضوعات گوناگون، سرانجام "حقوق بشر و دین" را به عنوان موضوع همایش چهارم برگزید. در فراخوان مقاله همایش، در این باره چنین آمده است:

 

دين همواره نقشی تعيين كننده‌ در شكل­ گيري هويت‌ها،‌ باورها و شيوة زندگي انسان‌ها داشته است. انديشة حقوق بشر و نظام بين‌المللي مرتبط با آن نيز در روزگار ما تأثيري عميق بر روابط انسان­ها و مناسبات جهان معاصر دارد. پرسش از نسبت ميان حقوق بشر و دين و گفتگو در باب نحوه تعامل آن دو را  تحولات و رخدادهاي اخير در جامعه جهاني، بيش از پيش ضروری ساخته است.

 دين چه نسبتي با بنيان­ها،  مفاهيم و ارزش­هاي حقوق بشر دارد؟ آيا مي‌توان حقوق بشر را بر  دينی خاص مبتنی ساخت؟ اديان چگونه مي‌توانند به بسط حقوق بشر و صلح جهاني كمك كنند و نظام بين­المللي حقوق بشر چگونه هم‌زيستي اديان را تقويت مي‌كند؟ نظام بين­المللی حقوق بشر چه  نگرشی به دين دارد؟ در اين نظام جايگاه حق‌هاي مرتبط با دين،‌ همچون حق آزادي عقيده و دين، ‌حق ديندار بودن و عمل به تعهدات ديني،  در مقايسه با ساير حقوق بشر چيست؟ نگاه اديان به اين حق­ها چگونه است؟ دين چه نقشي در تضمين اجراي حقوق بشر می­تواند داشته باشد و در فرهنگ‌هاي ديني گوناگون اجراي حقوق بشر چگونه خواهد بود؟

مرکز مطالعات حقوق بشر دانشگاه مفيد با توجه به ضرورت پاسخ ­يابي براي پرسش ­هايي از اين دست، حقوق بشر و دين را عنوان چهارمين همايش بين المللی خود قرار داده است.

 

به منظور جلوگیری از پراکنده کاری و تمرکز بر موضوعات مهم، محورهای زیر به عنوان چهار موضوع فرعی در نظر گرفته شد و از پژوهشگران و علاقه مندان خواسته شد که مقالات خود را ذیل یکی از آنها سامان دهند:

  1. دين و مباني حقوق بشر
  2. حقوق بشر، همزيستي اديان و صلح جهاني
  3. حق هاي مرتبط با دين در نظام بين المللي حقوق بشر و اديان
  4. دين و اجراي حقوق بشر

 

آمار چکیده و مقالات دریافتی و ارائه شده در همایش

پس از اعلام فراخوان، مجموعا 123 چکیده مقاله شامل 39 چکیده فارسی، 74 چکیده انگلیسی و 10 چکیده عربی به دبیرخانه همایش ارسال شد که از میان آنها 33 چکیده فارسی، 64 چکیده انگلیسی و 5 چکیده عربی مورد قبول هیئت داوران قرار گرفت و از نویسندگان خواسته شد اصل مقالات خود را جهت ارزیابی نهایی ارسال کنند.

از میان 76 مقاله دریافتی 24 مقاله به زبان فارسی، 49 مقاله به زبان انگلیسی، و 3 مقاله به زبان عربی اختصاص داشت که پس از بررسی هیئت داوران، 13 مقاله فارسی، 37 مقاله انگلیسی و 2 مقاله عربی حائز امتیاز لازم جهت ارائه در همایش تشخیص داده شد.

در نهایت با توجه به انصراف یا عدم موفقیت تعدادی از صاحبان مقاله جهت حضور در همایش، در دو روز برگزاری همایش مجموعا 35 مقاله شامل 22 مقاله به زبان انگلیسی، 11 مقاله به زبان فارسی و 2 مقاله به زبان عربی در دو سالن مجزا و بطور همزمان ارائه شد.

ارائه دهندگان مقالات از کشورهای زیر بودند:

ایران- امریکا- ایتالیا- غنا- ژاپن- بوسنی- سوئیس- بریتانیا- ایرلند- بلژیک- فرانسه-هند- کانادا- آلمان- مصر- مراکش

 

گزارشی از برنامه های همایش

مراسم افتتاحیه

همایش ساعت 9 صبح روز 26 اردیبهشت 1386 با نواختن سرود جمهوری اسلامی ایران و تلاوت آیاتی از قران مجید رسما آغاز به کار کرد. ،آقای محمد رضا یوسفی، قائم مقام دانشگاه مفید، آقای کنوت اوستبی، نماینده UNDP و هماهنگ کننده فعالیت های سازمان ملل در ایران، خانم نسرین مصفا، مدیر ملی طرح گروهی ارتقای حقوق بشر و دسترسی بیشتر به عدالت، و آقای مسعود ادیب، دبیر همایش حقوق بشر و دین به ترتیب سخنرانان جلسه افتتاحیه بودند.

   

                            /_DouranPortal/images/1/new036 (5).jpg

در این مراسم که تعداد قابل توجه ای از اساتید و پژوهشگران حوزه و دانشگاه، میهمانان خارجی، نمایندگانی از وزارت امور خارجه، تعدادی از مقامات محلی، مسئولان نمایندگی های مختلف سازمان ملل در ایران و عده ای از نمایندگان فرهنگی سفارت خانه های کشورهای خارجی در ایران حضور داشتند، آقای یوسفی ضمن خوش آمدگویی به حضار به انگیزهای دانشگاه مفید در برگزاری همایش هایی از این دست اشاره کرد و برگزاری این همایش ها را در راستای وظایف مذکور در اساسنامه دانشگاه مفید یعنی بررسی معارف دینی، تلاش برای تبیین پدیده های مرتبط با زندگی انسانی از منظر دین، فراهم آوردن زمینه های مناسب جهت گسترش فعالیت های علمی و مانند آن دانست. وی گفت همایش حقوق بشر و دین به دلیل پرداختن به دو مقوله تاَثیرگذار بر زندگی انسانی از اهمیتی ویژه برخوردار است و اظهار امیدواری کرد که این همایش رابطه دو نهاد دین و حقوق بشر را از زوایای مختلف روشن نماید و گامی در مسیر احترام به ارزش های معنوی و حقوق انسانی باشد.

آقای اوستبی در بخشی از سخنان خود اظهار داشت ارزش های اصلی حقوق بشر عمیقاَ ریشه در تمامی فرهنگها دارد. وی گفت کتب مقدس به برابری و کرامت افراد بشر به عنوان مخلوقات خداوند تاَکید دارد. وی حقوق ­بشر و توسعه انسانی را دارای رابطه تنگاتنگ و دو روی یک سکه دانست.

آقای اوستبی افزود اهداف اصلی سازمان ملل کمک به حفظ حقوق مدنی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی تمامی مردم است و این تعهد بر اساس به رسمیت شناختن این واقعیت است که بدون رعایت و حمایت از حقوق بشر هیچ جامعه ای نمی تواند به توسعه پایدار و صلح دست یابد.

خانم مصفا، ضمن ارائه توضیحاتی پیرامون طرح ملی ارتقای حقوق بشر و دسترسی بیشتر به عدالت و معرفی نهادهای همکار در این طرح، دو هدف اصلی طرح را ارتقای حقوق بشر و دسترسی بیشتر به عدالت در جامعه و توانمندسازی و توسعه ظرفیت نهادهای همکار معرفی کرد و گفت ترویج عدالت با تاَکید بر نفی همه اشکال خشونت، ارتقای آزادی اندیشه و بیان، همکاری برای انجام تعهدات بین المللی جمهوری اسلامی ایران از اهداف دراز مدت این طرح می باشد. وی در بخش دیگری از سخنان خود با رد نظر کسانی که دین را عامل نقض حقوق بشر می دانند اظهار کرد توجه به مذاهب و فرهنگها برای ریشه یابی مفاهیم حقوق بشر موجبات همراهی بیشتر مردم جهان را با آن فراهم ساخته است. وی تاَکید کرد حقوق بشر اختصاص به جهان مدرن ندارد و در تمدنها و ادیان توحیدی ریشه عمیق و طولانی دارد.

آنگاه آقای ادیب ضمن تبیین اهمیت دو نهاد مستقر و تأثیرگذار دین و حقوق بشر، پرسش از رابطه و نسبت میان آن دو را یکی از مهمترین پرسش های فراروی بشر دانست. وی گفت اهمیت حقوق بشر هم از ریشه عمیق آن در اندیشه تجدد ناشی می شود و هم از استقرار نهادها و ساختارهایی که نظارت و پیگیری حقوق بشر را سرلوحه خود قرار داده اند. وی در بخش دیگری از سخنان خود اظهار کرد دین به رغم گمان هایی که روزگار آن پایان یافته است، ریشه دارترین نهاد زندگی بشر است و حذف آن از نظام بین الملل به قصد دستیابی به حقوق بشر فراگیر از دو آفت رنج می برد: مغفول نهادن ظرفیت سترگ ادیان در برانگیختن انسانها و نادیده انگاشتن یکی از مهم ترین حق های بشر یعنی حق بر ارتقاء و تعالی، حق بر عشق و پرستش و حق بر معنا داشتن برای زندگی .

 وی با رد تعارض حقوق بشر و دین، توجه به هر دو نهاد را به عنوان نیازهای اساسی جوامع بشری مورد تأکید قرار داد و در ادامه گزارشی از روند شکل گیری همایش و برنامه دو روزه آن ارائه داد.

لازم به ذکر است کل سخنرانی ها و میز گردها در دو روز همایش به طور همزمان از فارسی به انگلیسی و بر عکس ترجمه می شد.

 

 

 

ارائه مقالات

پس از پایان مراسم افتتاحیه، ارائه مقالات در دو سالن مجزا به صورت همزمان آغاز شد. در روز اول مجموعاً 17 مقاله و در روز دوم مجموعاً 18 مقاله ارئه شد. عناوین مقالات ارائه شده به قرار زیر می باشد:

محور اول: دین و حقوق بشر

  1. مباني ديني حقوق بشر و مسئوليت ها،  جورج مک لين (استاد، دانشگاه کاتوليک امريكا)
  2. دين، و حقوق بشر نحيف و فربه، سيد صادق حقيقت ) عضو هيأت علمي دانشگاه مفيد)
  3. حقوق بشر بين جهان­شمولي و تقيد فرهنگي، حسن حنفي (استاد، دانشگاه قاهره)
  4. هابرماس، دين و حقوق بشر، کوين گري(دانشگاه لي­وال،  تورنتو، کانادا)
  5. ناسازه «حقوق بشر ديني، سيدعلي ميرموسوي (عضو هيأت علمي دانشگاه مفيد- قم)
  6. مقايسه اصل عدالت و اصل مساوات در حقوق بشر، محمد تقي سبحاني (عضو هيأت علمي پژوهشگاه فرهنگ و علوم اسلامي- قم)
  7. اعلاميه اسلامي حقوق بشر و مسئله نابرابري‌ها، سيد حسن اسلامي (عضو هي‍‍أت علمي مؤسسه آموزش عالي اديان و مذاهب- قم)
  8. آيا حق بشر در برخورداري از رفا ه مي تواند بدون دين به بقا خود ادامه دهد، سيگفريد وان دافل ( عضو هيأت علمي دانشگاه گنت- بلژيک)
  9. جنبة جمعي حق بر آزادي دين، محمد حبيبي­مجنده (عضو هيأت علمي دانشگاه مفيد- قم)
  10. حقوق بشر به مثابه انصاف: زمينه­ای برای همگرايی منصفانه تکاليف ديني و حقوق بشر، محمدمهدي مجاهدي (عضو هيأت علمي دانشگاه مفيد- قم)
  11. حقوق بشر و جستجوي اجماع همپوش: اخلاق سياسي اسلام ، حسين هوشمند (دانشگاه کنکورديا، مونترال- کانادا)
  12. رابطه منطقي حقوق بشر و دين، محمدحسين طالبي (عضو هيأت علمي موسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني- قم)
  13. حقوق طبیعی و حقوق بشر، ناصر قربان­ نيا (عضو هيأت علمي دانشگاه مفيد- قم)
  14. دوران دين و حقوق بشر، لوئيس ولچر (استاد، دانشگاه واشنگتن- امريکا)
  15. عدالت حلقه وصل حقوق بشر و دين،  محسن جوادی (عضو هيأت علمي دانشگاه قم)
  16. گفتگوي حقوق بشر و حقيقت انسان، سيدحسن حسيني(اخلاق) (مدرس مرکز جهاني علوم اسلامي- مشهد)

 

محور دوم: حقوق بشر، همزيستي اديان و صلح جهاني

 

  1. گروهاي صلح آفرين مسيحي: هويت منحصرا مسيحي تامين کننده صلح آفريني غالب، پل يودر(معلم مدارس راکينگ هام- امريکا)
  2. همزيستي اديان آسماني از ديدگاه قرآن کريم، محمد مهدي کريمي نيا(معاون پژوهشي مرکز تخصصي فقه و قضا حوزة علمية قم)
  3. حقوق بشر و دينداري در ژاپن: رابطة دوسويه ميان حقوق بشر و اديان، سمير عبدالحميد نوح (استاد دانشگاه دوچيچا- ژاپن)
  4. دين، حقوق و دموکراسي در اروپا، لورنزو زوکا (دانشگاه آبردين- اسکاتلند)
  5. سکولار زدايي در اروپا وپيامد هاي آن در خصوص رابطه حقوق بشر و دين در خاور ميانه، بنوآ چالان ( دانشگاه اروپا، فلورانس- ايتاليا)

 

 

محور سوم: حق هاي مرتبط با دين در نظام بين المللي حقوق بشر و اديان

 

  1. حق تغيير دين: هنجارهاي حقوق بشر از ديدگاه اسلام، اقبال احمد انصاري (استاد بازنشسته، دانشگاه عليگر و دانشگاه دهلي- هند)
  2. محدوديت هاي آزادي دين و بيان در سنت هاي فقهي مسلمين در باب ارتداد و در نظام بين المللي حقوق بشر، کامران هاشمي (مرکز حقوق بشر، دانشگاه ملي گالوي- ايرلند)

 

محور چهارم: دين و اجراي حقوق بشر

 

  1. : اختلاف نظر در دين: آزادي از منظر دادگاه هاي حقوق بشر اروپا، ديديه پاکيه (محقق دانشگاه آنت ورپ- بلژيک)
  2. حق شرط اسلامي بر کنوانسيون امحا ي هر نوع تبعيض عليه زنان، ايرينه پياتروپائولي (مرکز حقوق بشر، دانشگاه ملي گالوي- ايرلند)
  3.  مفهوم تساوي و مسئلة جنسيت، عايشه الحجامي (مرکز مطالعات زنان و خانواده- دانشگاه مراکش)
  4. حمایت سیاسی، قرائتی حقوق بشری و اسلامی، سيد مصطفي ميرمحمدي (عضو هيأت علمي دانشگاه مفيد- قم)
  5. حق برخورداري از حکمراني بي­طرف: دين، دولت و مسئله سازگاري با حقوق بشر، يورون تمپرمن (مرکز حقوق بشر، دانشگاه ملي گالوي- ايرلند)
  6. دين و اجراي حقوق بشر در زمينه­ اي غيرجانبدارانه، سيمونه امرت (دانشگاه جوليوس ماکسيميليان- آلمان)
  7. به سوي فرهنگ حقوق بشر در ايالات منحده: نهادهاي ديني و پاسخگويي دولت-ملت، جاشوآ بروبيکر(دانشگاه منونايت- امريکا)
  8. تبعيض مبتني بر کاست در نظام بين المللي حقوق بشر، ديويد کين (دانشگاه برانل- لندن)
  9. مسئله ايمان در نظام دموکراتيک: ساماندهي تنوع در اروپا، کاتلين کاواناه(مرکز حقوق بشر، دانشگاه ملي گالوي- ايرلند)

نشست ویژه و میزگردها

پس از ارائه مقالات در روز اول همایش، میزگردی با عنوان " نقش ادیان در ایجاد صلح در جهان" برگزار گردید که طی آن اعضای شرکت کننده در میزگرد که از ادیان مختلف نمایندگی می کردند به بیان دیدگاه های خود در این موضوع پرداختند و در پایان به پرسش های حضار پاسخ دادند.

 

اعضای میزگرد عبارت بودند از:

آرش آبايي، اردشير امير ارجمند، علي عابدي شاهرودي، ادوارد جوزف علم، محمدتقي فاضل ميبدي، کورش نيکنام.

لازم به ذکر است که در اثنای  برگزاری میزگرد " نقش ادیان در ایجاد صلح در جهان"، حضرت آیت الله العظمی موسوی اردبیلی، نیز به جمع مستمعین پیوستند.

 پس از ارائه مقالات در روز دوم همایش، نشست ویژه ای با مشارکت UNICEF ایران در موضوع حقوق کودک برگزار شد که طی آن سه مقاله به قرار زیر ارائه و به پرسش های حضار پاسخ داده شد:

کاربست دين در حقوق کودک: تجربه يونيسف، فريده علي (مدير پروژه، يونيسف، نيويورک- امريکا)

در باب فرصت ها و چالشهاي دخالت رهبران اسلامي در امر حقوق کودک از منظر يونيسف ايران، کريستين سالازار والکمن (نماينده يونيسف در ايران)

اصل «عالى ترين منافع كودك» از منظراسناد بين المللى حقوق بشر و فقه شيعه، سعيد رهايي(.عضو هيأت علمي دانشگاه مفيد)

 

 آنگاه میزگردی با همین عنوان برگزار گردید و شرکت کنندگان به بحث و تبادل نظر پرداختند.

اعضای میزگرد عبارت بودند از:

کريستين سالازار والکمن ، نسرين ستوده، فريده علي، محمد مطر، سيد محمد موسوي بجنوردي، سيدمسعود نوري.

 

مراسم اختتامیه

در مراسم اختتامیه نخست آقایان محمد مهدی مجاهدی و محمدرضا حسینی زاده دو تن از اعضای هیئت علمی دانشگاه مفید به جمع بندی و ارائه گزارشی کوتاه از مقالات ارائه شده در دو روز برگزاری همایش پرداختند آنگاه آقای سید مسعود موسوی کریمی، رئیس مرکز مطالعات حقوق بشر دانشگاه مفید، طی سخنان کوتاهی، ضمن اظهار خوشحالی از برگزاری همایش، گزارشی کوتاه از اهم فعالیت های مرکز مطالعات حقوق بشر دانشگاه مفید و برنامه های آینده آن ارائه کرد. در پایان آقای ادیب دبیر همایش از همه شرکت کنندگان داخلی و خارجی و نیز از همه همکاران دانشگاه مفید که برای برگزاری همایش تلاش نمودند تشکر و قدردانی کرد.

new036 (18).jpg

ارکان همایش

شورای عالی همایش : قدرت الله ابراهیمی، مسعود ادیب،  سیدعبدالمطلب احمد زاده ، ناصر الهی، محمد حبیبی مجنده، سعید رهایی، محمد حسین صبوری، محمد تقی فاضل میبدی، ناصر قربان نیا، سید مسعود موسوی کریمی، سید علی میرموسوی، سید مسعود نوری، محمد رضا یوسفی، هدایت یوسفی

دبیر همایش : مسعود ادیب

دبیرخانه همایش

مسئول دبیرخانه : هدایت یوسفی

همکاران دبیرخانه: مهدی فلاطونی، علی نورمحمدی، حسن واعظی

کمیته اجرایی: قدرت الله ابراهیمی(رئیس کمیته)، سید محمد ضیاء فیروز آبادی، علی اکبر گلقندشتی(مدیر اجرایی)، مرتضی محمدی، هدایت یوسفی

هیئت داوران : مسعود ادیب، سید حسن اسلامی، محسن جوادی، محمد حبیبی مجنده، سید صادق حقیقت، سعید رهایی، محمد حسین صبوری، ناصر قربان نیا، حسن قنبری، محمد صادق کاملان، محسن کدیور، محمد لگنهاوزن، محمد مهدی مجاهدی، سید مصطفی محقق داماد، نسرین مصفا، مصطفی میراحمدی زاده، سید مصطفی میرمحمدی،  سید علی میرموسوی، سید مسعود نوری

Jack Donnelly, William Sweet, Roberto Toscano, Timothy Waters, Carl Wellman, Dan Wessner, Louis Wolcher


تاریخ انتشار: 1386/02/26    
نظرات

Captcha

 
دانشگاه مفید ساعت کاری:
ایران - قم شنبه تا چهار شنبه

تلفن: 32130285-025 

          025-32130287

ساعت 7:30 الی 16
فکس:  32925764-025  
chrs2003@gmail.com