همایش بین المللی مبانی نظری حقوق بشر


تاریخ رویداد: 1382/02/28
مکان: قم- دانشگاه مفید
زمان: اردیبهشت 82
همایش بین المللی مبانی نظری حقوق بشر

 

 

گزارشي كوتاه از دومين همايش بين‌المللي حقوق بشر: مباني نظري حقوق بشر

 

دومين همايش بين‌المللي حقوق بشر دانشگاه مفيد با عنوان مباني نظري حقوق بشر پس از دو سال تلاش پي‌گير و مستمر اركان اصلي همايش به ويژه كميته علمي، كميته اجرايي و دبيرخانه همايش در روزهاي 27 و  28 ارديبهشت 1382 (17 و 18 مه 2003) با حضور انديشمندان و صاحب‌نظران داخلي و خارجي با همكاري وزارت علوم، تحقيقات و فن‌آوري، مركز بين‌المللي گفتگوي تمدن‌ها، دفتر برنامه عمران ملل متحد در ايران (UNDP)، مركز اطلاعات سازمان ملل در ايران (UNIC) ، كميسيون ملي يونسكو در ايران برگزار شد.

اين همايش در سه محور جداگانه، كه هر كدام در حكم همايشي مستقل بود، مهم‌ترين مسائل نظري مربوط به حقوق بشر را مورد بحث و بررسي قرار داد: 1) فلسفه حقوق بشر؛ 2) حقوق بشر و دين؛ و 3 ) حقوق بشر: جهانشمولي و تنوع فرهنگ‌ها.

تمامي برنامه‌هاي اين همايش به صورت زندة صوتي و تصويري (Onlin) از وب سايت دانشگاه پخش گرديد و هم اكنون نيز با مراجعه به سايت مقالات ارائه شده در همايش قابل دسترسي مي‌باشد.

www.Mofidu.ac.ir/Conference/

آنچه در زير مي‌آيد گزارش مختصري است از فرايند انتخاب عنوان و محورها، جذب و ارزشيابي طرح‌ها و مقالات، مباحث مطرح شده در روزهاي برگزاري همايش.

 

1 ـ انتخاب عنوان و محورهاي اصلي همايش

به دنبال برگزاري اولين همايش بين‌المللي حقوق بشر توسط دانشگاه مفيد با عنوان حقوق بشر و گفتگوي تمدن‌ها در ارديبهشت سال 1380 و استقبال چشمگير صاحبان فكر و انديشه، و پس از جمع‌آوري نقطه نظرات مشاركت كنندگان و رايزني با جمع زيادي از متفكران داخلي و خارجي و بحث‌هاي طولاني در داخل دانشگاه مفيد، تصميم بر اين شد كه روال منطقي مباحث مربوط به حقوق بشر اقتضا مي‌كند كه مسايل نظري و مبنايي چنين مفهومي مورد تحقيق و بررسي قرار گيرد و آن گاه به مسايل خاص، جزيي و عملي در حوزه حقوق بشر و چگونگي تحقق، اجرا، حمايت و نهادسازي پرداخته شود.

از اين رو عنوان كلي مباني نظري حقوق بشر مورد توافق قرار گرفت و از ميان موضوعات و محورهايي كه پيشنهاد شده بود، سه محور اصلي، به عنوان محورهاي پوشش دهنده مهم‌ترين مسايل نظري برگزيده شد. البته محورهاي سه گانه انتخاب شده چنان نبود كه كاملاً متمايزاز هم باشد و تداخلي ميان آنها وجود نداشته باشد. به طور مثال در محور اول يعني فلسفه حقوق بشر علاوه بر مسايل مفهومي و وجود شناختي و معرفتي و بنيان‌هاي توجيه كننده حقوق بشر، چگونگي تعامل اين نهاد با ساير نهادهاي اجتماعي مثل دين و فرهنگ و اخلاق هم قابل طرح بود. ولي به جهت اهميت موضوع حقوق بشر و دين و وجود مناقشات و مباحث‌ جاري در زمينه جهانشمولي حقوق بشر،  محورهاي دوم و سوم در دستور كار قرار گرفت.

 

2 ـ جذب و ارزشيابي طرح‌ها و مقالات

پس از تهيه فراخوان همايش، مهم‌ترين شخصيت‌هاي فكري و مراكز علمي، پژوهشي و دانشگاهي مرتبط با موضوعات همايش مورد شناسايي قرار گرفت. در اين زمينه رشته‌ها و حوزه‌هاي فكري ذيربط عمدتاً عبارت بودند از: فلسفه حقوق، فلسفه اخلاق، الهيات و كلام، فلسفه سياسي، فلسفه اجتماعي و حقوق بين‌الملل.

فراخوان همايش در سطحي گسترده از طريق پست‌هاي الكترونيك به انديشمندان داخلي و خارجي، گروه‌ها و دانشكده‌هاي ذيربط و اعضاي هيئت علمي آنها، مؤسسات تحقيقي و پژوهشي درحوزه‌‌هاي ياد شده و نيز از طريق بسته‌هاي پستي ارسال گرديد.

علاوه بر اين با بسياري از انديشمندان به صورت حضوري، تلفني و مكاتبه شخصي ارتباط برقرار گرديد و مشاركت علمي آنان خواسته شد.

فراخوان همايش با استقبال وسيع روبرو گرديد و از همان نخست خلاصه و طرح مقالات به دبيرخانه همايش سرازير شد. مجموعاً  348 طرح مقاله دريافت گرديد. اين تعداد طرح از ميان ساير امور به اين نكته اشاره داشت كه موضوعات همايش از جذابيت زيادي برخوردار بوده و در زمره دغدغه‌هاي اصلي اصحاب فكر و انديشه مي‌باشد.

طرح مقاله‌ها در كميته علمي همايش با تركيبي از صاحب‌نظران داخلي و خارجي مورد ارزيابي قرار گرفت و تعداد 171 مقاله (90 مقاله انگليسي، 66 مقاله فارسي و 15 مقاله عربي) پذيرفته شد و از نويسندگان آنان خواسته شد مقاله خود را در مهلت مقرر ارسال دارند. گفتني است كه پذيرش طرح مقاله به معناي پذيرش اصل مقاله نبود و از همين رو با دريافت متن كامل مقاله‌ها، كار ارزيابي جدي آنها آغاز گرديد. هر مقاله به دو نفر از داوران كميته علمي ارجاع مي‌گرديد و در صورت موافقت هر دو عضو كميته و كسب امتياز لازم، مورد پذيرش قرار مي‌گرفت و چنانچه اختلافي ميان داوران رخ مي‌داد، نظر داور سوم تعيين كننده بود.

پس از اين كار طاقت‌فرسا كه مهم‌ترين مرحله علمي همايش به شمار مي‌رفت، مجموعاً تعداد 94 مقاله (با تركيب 56 مقاله انگليسي، 35 مقاله فارسي و 3 مقاله عربي) تأييد گرديد.

آنچه در اين ميان لازم به ذكر است اينكه هر مقاله علاوه بر جهات مربوط به ارتباط آن با موضوعات همايش، ميزان نوآوري، تتبع و ايده پردازي، استفاده از منابع جديد و متنوع، كيفيت و اعتبار علمي و نيز رعايت نكات دستوري و ادبي، در مجموع به جهت ارائه و چاپ در مجموعه مقالات همايش مورد ارزيابي قرار مي‌گرفت. برخي مقالات چنان بود كه با داشتن امتياز در زمينه‌هاي فوق، هم براي ارائه در همايش و هم چاپ و انتشار امتياز لازم را كسب مي‌كرد و بعضي از مقالات ممكن بود فقط جهت ارائه در همايش و يا فقط براي چاپ مناسب تشخيص داده مي‌شد. به عبارت ديگر ارائه مقاله در همايش و چاپ و انتشار آن ملازم يكديگر نبود هر چند در اغلب موارد چنين بود.

به هر حال با توجه به كثرت و اعتبار علمي مقالات تأييد شده، و براي آنكه بيشترين تعداد مقاله ارائه شود، سه سالن مجزا در نظر گرفته شد كه هر كدام به يكي ازمحورهاي سه گانه همايش مي‌پرداخت. در هر محور، 18 مقاله مشخص گرديد و با عنايت به تجربه همايش اول، زمان اختصاص داده شده به هر مقاله به دو بخش ارائه و بحث و گفتگو تقسيم شد (هر مقاله 45 دقيقه، 20 دقيقه براي ارائه و 25 دقيقه براي پاسخ به پرسش‌ها و تبادل‌نظر). بنابراين در مجموع 54 مقاله جهت ارائه در همايش انتخاب گرديد، و 40 مقاله ديگر براي چاپ و انتشار، به همراه اكثر مقالات ارائه شده، در نظر گرفته شد. البته بعضي از مقالات نيازمند اصلاح است كه در صورت اعمال آن توسط نويسندگان آنها به چاپ خواهد رسيد.

 

3 ـ امور اجرايي همايش

امور اجرايي همايش طيف متنوعي را تشكيل مي‌داد. عمده‌ترين بخش امور اجرايي را بررسي و پيگيري ارتباط با نهادها، سازمان‌ها و مراكز علمي پژوهشي داخلي و خارجي در برگزاري همايش تشكيل مي‌دهد و از سوي ديگر در يك سو امور مربوط به دعوت و اخذ ويزا براي ميهمانان خارجي، انتقال آنان از فرودگاه به قم و اسكان آنان و نيز دعوت از ميهمانان داخلي و پذيرايي از آنان و در سوي ديگر آماده‌سازي، تجهيز و امكانات مربوط به سه سالن، قرار داشت. و روشن است كه اين تدارك چه كار طاقت فرسايي بود و چه ميزان نيازمند برنامه‌ريزي و تلاش و پي‌گيري بود.

4 ـ مباحث مطرح شده در روزهاي همايش

ارائه گزارش هر چند مختصر از مباحث طرح شده در محورهاي سه گانه همايش كار دشواري است. به طور كلي مي‌توان گفت آنچه امروزه به عنوان مسايل فكري و مبنايي در حوزه حقوق بشر مي‌باشد، به بحث و بررسي گذاشته شد.

در محور اول عمده مباحث در سه موضوع كلي جا مي‌گرفت: 1) توجيهات فلسفي، اخلاقي و ديني مربوط به حقوق بشر؛ 2) كداميك از حقوق را مي‌توان حقوق  بشر محسوب داشت؛ و 3) كاستي‌ها و ضعف‌هاي موجود در مفهوم كنوني حقوق بشر كدامند؟

در موضوع اول مسائلي همچون اجماع جهاني، كرامت ذاتي انسان‌ها، منشاء الهي و ديني، به عنوان مباني توجيه كننده حقوق بشر مطرح و مورد نقد و ارزيابي قرار گرفت. در موضوع دوم، انديشه حقوق بشر حداقلي و حداكثري و ضعف و قوت آن مطرح شد و در موضوع سوم به مسائلي چون انتزاعي و كلي بودن مفاهيم حقوق بشر، حقوق بشر و ارتباط آن با نيازهاي انساني، مسأله فردگرايي و تأكيد بر استقلال فردي، حقوق بشر و قدرت هژمونيك  طرح و بررسي شد.

تنوع، دقت و غناي مباحث مطرح شده، به گونه‌اي بود كه امكان جمع‌بندي و نتيجه‌گيري را غير ممكن مي‌سازد. البته هدف همايش هم اين نبود كه به نتايج روشن و قطعي دست يابد، بلكه هدف عبارت بود از طرح و ارائه و نقد و بررسي الگوهاي اساسي فكري در خصوص محورهاي اصلي همايش.

در محور دوم موضوعات مربوط به حقوق بشر و دين از چشم انداز‌هاي گوناگون و متنوع بررسي گرديد. تحولات تاريخي مفهوم حقوق بشر و تأثير اديان بزرگ در اين خصوص، چگونگي پشتيباني و يا تعامل انديشه‌هاي بنيادي ديني با حقوق بشر از منظرهاي عرفاني، كلامي و فقهي، نحوه برخورد گرايش‌هاي مختلف ديني اعم از سنتي و نوگرا با حقوق بشر مورد نقد و ارزيابي قرار گرفت. در اينجا هم دستيابي به نتايجي قطعي ممكن نبود، بلكه آنچه اهميت داشت آگاهي به تنوع مسايل و مباحث و ديدگاه‌هاي اصلي در مسأله بود.

در محور سوم، چگونگي كنش متقابل مفهوم حقوق بشر با واقعيت تنوع فرهنگي در جوامع مختلف مهم‌ترين دغدغه فكري مقالات را تشكيل مي‌داد. دو ديدگاه عمده جهانشمول‌گرايي و نسبيت گرايي فرهنگي از جهات گوناگون به بحث و نقد كشيده شد. امكان استخراج مفاهيمي بنيادي در درون فرهنگ‌هاي متكثر و كارآيي اين نوع مفاهيم، انعطاف‌پذيري مفاهيم حقوق بشر در مرحله اجرا و تفسير، حقوق بشر و جهاني‌‌سازي، از عمده‌ترين مسايل مطرح شده در اين محور بود.

 

 


تاریخ انتشار: 1382/02/29    
برچسب ها : حقوق بشر, همایش بین المللی, مبانی نظری
نظرات

Captcha

 
دانشگاه مفید ساعت کاری:
ایران - قم شنبه تا چهار شنبه

تلفن: 32130285-025 

          025-32130287

ساعت 7:30 الی 16
فکس:  32925764-025  
chrs2003@gmail.com